Başkanlık ile Partili Cumhurbaşkanlığı Farkları

Aralık ayında meclis gündemine gelen ve ocak ayı başından beri görüşmelerine devam edilen yeni anayasa değişikliği teklifi, 21 Ocak tarihinde yapılan genel oylamayla sonuca kavuşmuştur. 

21 maddeden 18 maddeye düşürülen yasa teklifi, bu genel oylamada 339 oy olarak referandum oylamasına sunulacaktır. Başkanlık sistemi ve ülkemize nasıl uyarlanacağı da merak konusu olmuştur. Ak Parti tarafından hazırlanan ve MHP ile iş birliğine gidilen anayasada son karar nisan itibariyle kamuoyunun olacaktır.  Ülkemizde uygulanacak olan sistem, başkanlık sistemi üzerinden uyarlanmış olacak. Aynı zaman yarı başkanlık olarak da lanse edilmektedir. Cumhurbaşkanı- parti ilişkisinden dolayı da partili cumhurbaşkanlığı olarak ülkemizde anılmaktadır.

Partili Cumhurbaşkanlığı Sistemi

 Partili cumhurbaşkanlığı sisteminde, şu an geçerli olan anayasa varlığını sürdüren 101. maddenin dışına çıkılmaktadır.

Yani, maddede yer alan “Cumhurbaşkanının parti ve meclisle ilgisi kesilir.” ibaresi bu sistemde uygulanmamaktadır. Bunun için de anayasada değişikliğe gidilmektedir. Aslında bu anayasa değişikliği bu yeni yönetim sistemine uyum sağlama amacı da gütmektedir bir yandan. Yeni cumhurbaşkanlığı sistemi kapsamında cumhurbaşkanı ve parti ilişiği kesilmez, birçok üst atamayı cumhurbaşkanı atar. Başbakanlık sisteminde bulunmayan başbakanlık makamı bu sistemde hala bulunabilir fakat pek söz alacağı durum olmaz.

Bu sistemi kullanan ülkelerde başbakanın adının bilinmediği durumlar dahi olabilmektedir. Yanı sıra, bu sistem birçok açıdan cumhurbaşkanlığı makamına odaklıdır; yargı atamaları, üst düzey atamalar gibi birçok mevzuya hakimdir. Sistemin uygulanıp uygulanmayacağı 2017 Nisan ayında belli olacaktır. Sonraki süreçte geçiş aşaması olacak ve 2019 yılında tam anlamıyla uygulanmaya başlanacaktır.

Devamını Oku »

Başkanlık Sistemindeki Önemli Unsurlar

Mecliste ikinci turu da görüşülmeye başlanan yeni anayasa tasarısı, değişmesi planlanan maddelerle beraber yeni bir hükümet sistemine ortam sağlamaktadır.

Bu hükümet sistemi başkanlık sisteminin ülkemize uyarlanmış hali olarak anılmaktadır. Son zamanlarda bilinen ismiyle cumhurbaşkanlığı sistemi de denilmektedir. Bunun sebebi ise, ülke yönetim yetkilerinin büyük bir kısmının cumhurbaşkanlığı makamının elinde olmasından dolayıdır.

Gelen bu sistem ise birlikte başbakanlık makamı olmayacak, çünkü, seçilen cumhurbaşkanı aynı zamanda aday olduğu partinin genel başkanlığını yapmaya devam edebilecektir. Bu kapsamda bu sisteme partili cumhurbaşkanlığı sistemi de denilmektedir. Bu ve benzeri birçok değişimi kapsayan tasarıyı her vatandaşın net bir şekilde bilmesi gerekmektedir.

Başkanlık Sisteminde Bilinmesi Gerekenler

Öncelikle, bu sistemin ülkenin üniter yapısının ve tek meclisli sisteminin dışına çıkılmadan yapılacağı yetkililerce bildirilmiştir. Atamalar konusunda da meclis ve cumhurbaşkanının paylaştırılmış yetkileri bulunmaktadır.

Yargı ve HSYK gibi atamalar da aynı şekilde gerçekleşmektedir. Milli Güvenlik Kurulu atamaları da cumhurbaşkanı tarafından yapılmakta ve Jandarma Genel Kurulu artık bu kurulda yer alamayacaktır. Cumhurbaşkanlığı süresi 5 yıl ve seçimler bir önceki seçimle aynı tarihte olacaktır. İdam cezasının getirilmesi gibi bir durum da şu an için yasa tasarısı içerisinde yer almamaktadır.

Cumhurbaşkanlığı sistemi eğer onaylanırsa, bir sonraki seçim tarihi olan 2019 yılında tam anlamıyla yürürlüğe girecektir. 2017 ile 2019 yılı arasındaki dönem ise bir geçiş dönemi olarak kabul edilecek ve kısmi bir uygulamaya gidecektir. Bu şekilde bir takım kanunlar ve kararnameler söz konusudur, eğer meclisten geçerse 2 veya 9 Nisan 2017’de referandum gerçekleşecektir.

Devamını Oku »

Başkanlık Sistemi Kamuoyu Araştırmaları

Başkanlık Sistemi Anketleri

Son zamanlarda hükümet sistemi değişikliği ve buna ortam hazırlayacak anayasa tasarısı en çok konuşulan konulardan birisidir.

Aralık ayında meclis kapsamında gündeme gelen bu teklif, Ak Parti yetkilileri tarafından tasarlanmıştır. Ardından MHP ile de mecliste oylanması konusunda işbirliğine gidilmiştir. Ocak ayının ilk kısmında yapılan ilk oylamalarda mecliste toplam 18 madde tekrar ikinci tura görüşülmesi için geçer not almıştır. İlk tasarıda ise 21 madde bulunmaktaydı.

Cumhurbaşkanlığı sistemi için tüm görüşmeler sonucunda 330 adet vekil oyu gerekmektedir. Yeterli oyun alınması sonucu bu sorular referandum ile kamuoyuna da sunulacaktır. Bu kapsamda birçok madde ve tasarı halkın ilgisini çekmektedir. Yargı, yasama ve yürütme gibi 3 ana alanda yapılacak olan bu değişiklikler, herkesi ilgilendirmektedir. Bu sebeple birçok araştırma firması bu konu hakkında araştırma yapmaktadır.

Son Anket Sonuçları

Milletvekili seçilme yaşından, özelliklerine; milletvekili sayısının 550’den 600’e çıkarılmasına kadar birçok konu hakkında değişikliği içeren bu yeni anayasada, herkes neye oy vermesi gerektiğini tartışmaktadır. Bu tartışmalarda oranlara farklı yansımaktadır. Yerli ve yabancı birçok şirketin yaptığı araştırmalar sonucu farklı sonuçlara ulaşılmaktadır.

Ortak olarak gözlemlenen durumlardan biri de haziran ayından ocak ayına kadar geçen süreçte bu konunun halkın daha çok dikkatini çekmesi ve başkanlık sistemi anketi kapsamında bu soruya evet cevabı verenlerin çoğalması gözlemlenmektedir. Kimi anketlerde evet diyenlerin oranı %42’yi bulurken kimi araştırmalarda bu sayı daha düşüktür. Şu an için genel noktalardan biri de evet ve hayır oranının birbirinden çok uzak olmadığıdır. Aynı şekilde Gezici Anket Araştırmaları kapsamında aralık ayında yapılan araştırmalarda %58’lik bir hayır oranı çıktığı belirtilmektedir.

Devamını Oku »

İkinci Tur Anayasa Görüşmeleri

Ak Parti imzasıyla 2016 Aralık ayından itibaren gündemimize yerleşen, yeni anayasa tasarısının ilk görüşmeleri geçtiğimiz günlerde Ocak ayının başında gerçekleşmiştir.

Gerçekleşen bu görüşmelerde alınan kararlar ve maddelerin 18 sayıya düşürülmesiyle beraber 18 Ocak’ta ikinci görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerde kabul edilen ilk kural yargı ile ilintili olan kanundu.

İkinci Tur Anayasa Görüşmeleri Başladı

 Bahsedildiği üzere ilk görüşmelerde yüksek çoğunlukla ilk kabul edilen madde, yargının bağımsız olmasının yanı sıra tarafsız olmasını da belirten ibarenin eklenmesidir. Ardından ikinci madde olan milletvekili sayısının 550’den 600’e çıkarılmasıdır. Bu da 345 oy ile geçer not almıştır Meclis Genel Kurulu’ndan.

Cumhurbaşkanlığı sistemini getirecek olan bu anayasa değişikliği teklifinin ikinci turundaki 3.madde ise, milletvekili seçilme yaşının 25’ten 18’e düşürülmesidir. Bu madde ise komisyondan 342 oy olarak geçmiş bulunmaktadır. Meclisten ikinci turda da onay alan maddeler, eğer gereken çoğunluğu alırsa Nisan 2017’de halka sorulacak. Evet veya hayır seçenekleri arasından en çok orana sahip olan taraf, anayasanın yürürlüğe girip girmemesini belirleyecektir. Yapılan bu ikinci tur oylamalarına meclisten, 485 milletvekili katılmıştır.

Bahsedilen 1.madde yani yargı yetkisi başlığı, ilk tur kapsamında,486 milletvekilinden 347 kabul almıştır. İkinci madde de aynı şekilde ilk turda geçer not alan maddelerden biridir. Meclise gelen ilk tekliflerde görüşülmesi gereken maddeler toplamda 21 adet iken, komisyon sonucu 18’e düşürülmüştür. İkinci anayasa görüşmeleri bir süre daha madde madde devam edecek ve gizli oylamaya tabi tutulacaktır.

Devamını Oku »

Başkanlık Sistemi Aşamaları

Cumhurbaşkanlığı Sistemi Aşamaları

Son aylarda görüşmelerine başlanan yeni anayasa teklifi için görüşmeler hala devam etmektedir. Yeni anayasanın maddelerinin birçoğu yeni hükümet sisteminin de yolunu açmaktadır.  Bu kapsamda anayasanın değişen maddelerinin merak edildiği gibi bu yeni sistemin neleri kapsayacağı da merak konusudur.

Öncelikle, bu teklif Ak Parti yetkilileri tarafından ortaya atılmış ve görüşmeler öncesi MHP’nin desteğiyle de mecliste görüşülmeye başlanmıştır. Aralık ayında ilk olarak değerlendirilmeye açılan bu teklif, hala daha görüşülmektedir. İlk oturumda 21 maddeden 18’e düşürülen bu teklif, ikinci görüşmeler kapsamında değerlendirilmeye devam edilmektedir.

Adım Adım Cumhurbaşkanlığı Sistemi

 Tasarlan bu sistem ile beraber, Türkiye Cumhuriyeti’nin üniter devlet yapısının aynı kalacağının altı çizilmiştir. Yanı sıra, tek meclisli yapının da devam edeceği belirtilen bir başka noktadır. İlk aşama için gerekli unsur meclisten bu maddelerin karar birliğiyle geçmesi ve ardından referandum yoluyla halkın arzına sunulmasıdır. Eğer hepsinden olumlu sonuç çıkar ve bu süreçte cumhurbaşkanı tarafından teklifin tekrar görüşülmesi yönünde bir karar çıkması yasa yürürlüğe girmiş olur. Ardından başkanlık sistemi, direkt olarak değil bir geçiş sürecinden sonra tamamen uygulanacaktır.

Bu sürecin tamamlanması için 2019 senesine kadar zaman bulunmaktadır. Ara dönem ise uyum sağlama dönemi olarak tasarlanmaktadır. Aynı zamanda 3 Kasım 2019 tarihinde cumhurbaşkanlığı seçimi olacaktır ve sonrasında bu aşamaya geçilecektir. Bunun için halkın ve vekillerin bu açından onay vermesi gerekmektedir. Gerçekleşirse nisan ayında kamuoyu yoklaması yapılması planlanmaktadır.

Devamını Oku »

Başkanlık Sistemi Neleri Kapsıyor?

Cumhurbaşkanlığı sistemi kapsamında, değişiklik gösterecek birçok unsur söz konusudur.

En başında da bilindiği üzere yönetim sistemi dönüşümü gelmektedir. Bu dönüşümün sağlanması adına gereken prosedürler, önce vekillerin onayı ardından referandum ise halkın onayıdır. Tüm bunların ardından son aşama olarak 2019 yılı kapsamında sistem tam olarak uygulanmaya başlayacaktır. 2017 ile arasındaki dönem ise bu sürece alışılması ve geçiş dönemi olarak kullanılması anlamına gelmektedir. Peki, bu sistem neleri kapsamakta, bünyesinde nelere yer vermektedir?

Başkanlık Sisteminin İçeriği

Yapılan çalışmalar sonucu Ak Parti önderliğinde hazırlanmış olan bu yeni yasa yargı atamalarından, milletvekili seçimleri, cumhurbaşkanı parlamento ilişkisine kadar birçok maddeyi kapsamaktadır. İkinci tur oylamalarının gerçekleştiği şu dönem içerisinde kabul edilen ilk maddeler şunlardır. Öncelikle yargının bağımsızlığı ilkesine tarafsızlık ibaresi eklenmesi de birinci madde kapsamında 342 oyla kabul edilmiştir. Ardından ikinci madde kapsamında milletvekili sayısı artarak 550 yerine 600’e çıkarılmıştır.

Üçüncü madde kapsamında ise, vekil seçilme yaşı 18’e düşürülmüştür. Son olarak ise cumhurbaşkanı ve parlamento ilişkisini içeren yasa kabul edilmiştir. Yeni başkanlık sisteminde seçildiği partinin başkanlığını da yapacak olan cumhurbaşkanlığı makamı, 5 yılda bir olmak üzere her seçim döneminde aynı tarihlerde seçilmek durumundadır. Bu kapsamda, 3 Kasım 2019’da yeni bir seçim gerçekleşmesi ön görülmektedir. Milli Güvenlik Kurulu ve Hakimler Savcılar Yüksek Kurulu gibi önemli organların atamaları ise cumhurbaşkanlığı liderliğinde aynı zamanda meclisin de söz hakkı olacak şekilde seçilecektir. Tüm bunların gerçekleşmesi için bilindiği üzere referandumdan geçer oy alınması şarttır.

Devamını Oku »

2017 Referandumu Hakkında Kısa Bir Değerlendirme

TBMM'den geçen yeni anayasa değişikliği için seçim anketi çalışmaları yapılmaktadır. Bu çalışmalar hızlı bir şekilde sürdürülürken ortaya çıkan bazı gerçekler ise halkın yapılmak istenen anayasa değişikliği nedir, neleri kapsıyor gibi soruların cevaplarını bilmediği ortaya çıkmaktadır.

Her fırsatta halkı her şeyin üstünde görüp ve egemenliği halka dayandırarak gücünü halktan aldıklarını iddia edenlerin böylesine kritik bir süreci halktan gizli tutarak rejim değişikliği yapmaya çalıştığını iddia eden muhalefetin dile getirdiği gerçekliğin doğruluk payı da bir muamma...

Yaşanan sürecin geldiği nokta artık referandum ne zaman sorusunun daha fazla sorulmasına neden oluyor. Çünkü artık iyice ilerlemiş olan sürecin bir nevi son noktası sayılan anayasa referandumu olması bu sorunun daha fazla sorulmasına neden olduğu görülüyor.

Peki, başkanlık sistemi denilen sistemi neden istenmiyor. Muhalefetin iddia ettiği gibi bu sistem değişikliğini halk gerçekten istemiyor da birileri değiştirilmiş seçim anketleri ile halkın algıları ile mi oynanıyor sorusunun cevabı da bilinmezler arasındaki derin yerini korurken seçime doğru hızlı ilerleyiş de devam ediyor.

Türk tipi başkanlık sistemi denilen ve cumhurbaşkanlığı sistemi olarak adlandırılan sistemin uluslararası ilişkilerin belirli bir standarda oturtulması noktasında ne gibi bir faydası olur bilinmez ama başkanlık sistemi anketi halkın, neyin değiştiği hakkında bilgisi olsun veya olmasın desteğini hala iktidar partisinin arkasında olduğunu gösteriyor.

Referandum anketi henüz referanduma aylar kala yapıldığı için mevcut sonuçların da pek bir bağlayıcılığı yok. Halkın anayasa değişikliği anketleri sonuçlarının aksine hareket edip başkanlık sistemine engel olup olmayacağı ise gerçek seçim sonuçlarında ortaya çıkacaktır.

Devamını Oku »

Referandum Nedir ve Ne Zaman Yapılacak?

En genel tanımyla halkın oyuna başvurmak anlamına gelir. Yasama makamı tarafından hazırlanan kanunların, halkın oyuna sunularak kabul edilmesi veya toplum hayatına etki edecek çok önemli bir konuda halkın görüşünün alınması gayesiyle yapılır. Genelde Anayasa değişikliklerinde uygulanmaktadır.

Türkiye'de ilk defa 1960 Anayasası halkın oyuna sunulmuştur. Sonrasında da 1982 Anayasası aynı şekilde referandum yoluyla kabul görmüştür. Demokrasi ile yönetilen ülkelerde referandumlar önemli bir araçtır. Bu sebeple en çok dikkat edilmesi gereken nokta, demokratik bir aracın amaca dönüşmesinin önüne geçmemesidir. Çünkü  referandumlarda halka başvurmak, demokratik bir gösterge olmakla birlikte, dikkatli davranılmazsa istenmeyen sonuçlarla neticelenebilir. Ayrıca seçimlerde oy kullanan vatandaşların, seçim olmadığı dönemlerde de iradesini ortaya koyabildiği bir mecra olduğundan ayrı bir önemi vardır.  Yapılan oylama yalnızca evet veya  hayır şeklinde olduğundan ,seçmene ne niyetle evet yada hayır dediği açıkça anlatılmalıdır ki, referandum konusu sağlıklı bir şekilde değerlendirilsin.

Referandum ve Toplum Bilinci

Seçmenin bilinçlenmesi, seçmenin menfaatine olduğu için bu konuda çeşitli yayın organları takip edilmeli ve oy günü sandığa gidilmelidir. Bütün siyasi partilere düşen görev ise, kendi seçmenini referandumun konusu hakkında bilinçlendirip teknik açıklamalardan uzak durmaktır. Başkanlık sistemi ile gündeme gelen referandum ile Anayasa'da değişiklikler yapılması planlanmaktadır.

Referandum'un Nisan'da Yapılması Bekleniyor

TBMM'den görüşmeleri süren anayasa değişikliği teklifi kabul edilirse, referandum 2 Nisan veya 9 Nisan tarihlerinde yapılacak.

Devamını Oku »